MENGEN’İN KÜLTÜRÜ VE YÖRESEL GİYİMİ ÜZERİNE – Arif ŞAFAK

MENGEN’İN KÜLTÜRÜ VE YÖRESEL GİYİMİ ÜZERİNE

Mengenli kadınlar 60 sene 70 sene evveline kadar köylerde olsun kasabada olsun fotoğraflarda görüldüğü gibi rengarenk fistanlar giyerlerdi. Fistanlarının altında da genelde kırmızı renkli desenli paçaları boğumlu bileklere kadar uzanan don giyerlerdi. Bellerinde de koyu kırmızı renkli desenli kuşakları olurdu. Bu kuşakları birkaç defa bellerine dolarlar ve sıkıca bağlarlardı. Başlarına poğ denilen işlenmiş desenli bazıları telli örtüler örterlerdi.

Gelinler ve evli kadınlar ayrıca bu poğların altına fes giyerlerdi. Evlenmemiş olanlar genç kızlar fes giymezlerdi. Bir kadının evli olup olmadığı başına örttüğü örtü veya giydiği festen belli olurdu. Evli kadınlar fessiz gezmezlerdi. Genç kızlar sadece kınaya veya düğünün ertesi günü kadınlar arasında gelinin evinde yapılan duvak denilen eğlenceye giderken giyerlerdi. Ve poğlarını fesin üzerinde bağlarlardı. Evli kadınlar ise genelde poğlarını fesin üzerine bağlamazlar “çelme çelmek” denilen bağlama şeklini tercih ederlerdi.

Kadınlar kasabaya indiklerinde veya yabancı erkeklerin yanında poğları ile ağızlarını görünmeyecek şekilde kapatırlardı. Köydeki erkeklerin yanında ağızlarını kapatmazlardı fakat köye yabancı erkek gelirse onların yanında ağızlarını kapatırlardı. Ayrıca köye gelen yabancı erkeklerin yanına kesinlikle kadınlar girmez hizmeti erkekler yapardı.

Kadınların ve erkeklerin eğlenceleri ayrı ayrı olurdu. Kadınlar ile erkekler kesinlikle beraber karşılıklı veya bir arada oynamazlardı. Kadınlar oynayan erkekleri seyreder ama erkekler oynayan kadınları seyredemezdi. Kadınların oyunları bugünkü gibi değildi tabii ki kendilerine has oyunları vardı. Kollarını dirseklerinden yukarı doğru büküp öyle fazla havaya kaldırmadan yanlara açmadan parmaklarının uçlarını şaklatarak ayaklarını üstünde seker gibi yavaştan döne döne oynarlardı. Başlarını da hafifce yere doğru eğerler öyle pek etrafa bakmadan utangaç bir şekilde oynarlardı. Bir tane erkek kıyafeti giyen genelde yaşlı bir kadın kadınları çekerek oyuna kaldırırdı. Kadınlar oyuna öyle hemen isteyerek kalkmazlardı nazlanırlardı. Ortadaki erkek kıyafetli kadın onları çekerek oyuna kaldırırdı.

Erkeklerin oyunları farklı idi. Mengen’e has Mengen havası denilen davul zurna keman klarnet eşliğinde bugünde oynatılan oyunları oynarlardı. Köçekler o zaman da vardı tabiii ki. Cezayir denilen bugün de oynanan döne döne arka arkaya onlarca kişinin dizildiği öndeki kişiyi takip ederek onun yönetiminde oynanan oyunu oynarlardı. Bugün günümüzde Cezayir denilen bu oyunu erkekler ve kadınlar arka arkaya karışık olarak oynuyorlar. Eskiden kadın erkek birarada kesinlikle oynayamazdı. Cezayir oyunu erkek oyunu idi zaten kadınlar kendi aralarında da Cezayir oyununu oynamazlardı. Kadınların oyunu ah yine yeşillenmiş fındık dalları duman duman üstüne estireyim mi yavrum sana fistan kestireyim mi gibi benzer türküler söylenerek oynanırdı.

Bugün günümüzde Mengen yöresel giyim ve kültür şenlikleri yapılmaktadır. Tabiiki eski kültürümüzü canlandırırken bugün kadın erkek birlikte oyunlar eğlenceler olacaktır. Bugünkü modern Dünyada eskisi gibi olamaz zaten. Ama eğlencelerin ve canlandırmaların arasında bu bahsettiğim eski oyunları ve davranışları adetleri de canlandırmak hatırlamak yeni nesillere bunları da göstermek güzel olur hoş olur diye düşünüyorum. Mesela sırf kadınların oynadığı utangaç oyunlar kadınların yabancı erkeklerin yanında poğları ile ağızlarını kapatmaları hizmeti yabancı erkekler varken kadınlar yerine köyün erkeklerinin yapması gibi eski kültür canlandırılabilir.

Bu söylediklerim kısa kısa gösteriler halinde böyle şenliklerde canlandırılabilir skeçler hazırlanabilir. Böylece o kültürü de unutmamış ve yeni nesile göstermiş ve ninelerimizi annelerimizi de anmış oluruz.

ARİF ŞAFAK